A. GENEL BİLGİLER

Nüfusu                        :           21,5 milyon (yarıdan fazlası 40 yaşın altında)

Yüzölçümü                  :           238.391 km²

Başkenti                      :           Bükreş (2,2 milyon)

Önemli şehirler           :           Cluj-Napoca, Timisoara, Braşov, Iasi, Köstence

Resmi Dili                    :           Romence (neo-latin)

Etnik Yapı                   :           Romenler (% 89,5)

Macarlar-Çekler (% 6,5)

Diğerleri (% 4) (Türk-Tatar % 0,2)

Din                              :           Ortodoks (% 86,7)

Katolik (% 4,7)

Protestan (% 3,2)

Diğer (% 5,4) (Müslüman % 0,2)

İklim                            :           Karasal - Ilıman

Yönetim Şekli              :           Cumhuriyet (Meclis 345 üye, Senato 140 üye)

Devlet Başkanı           :           Traian BASESCU

(Gemi Kaptanı, Ulaştırma Bakanlığı kökenli)

Başbakan                     :           Emil BOC

(Hukukçu, Akademisyen)

Üyesi Olduğu   Başlıca

Uluslararası Kuruluşlar            :           BM; DTÖ; AB; NATO … (elliden fazla uluslararası kuruluşa                                                                         üye)

Para Birimi                   :           Leu/lei (RON – ROmanian New Lei)

(Mart ayı ortalama 1 $ ≈ 3,2851 lei)

Fiyatlar                                    :           Ülkemizle mukayeseli olarak yaş meyve sebze fiyatlarının                                                                 biraz yüksek, diğer gıda maddelerinin biraz daha düşük                                                                                  olduğu söylenebilir.

B. BAZI EKONOMİK GÖSTERGELER

GSYİH Satın alma

gücüne göre (2007)      :           225,8 milyar Euro, 241,9 milyar Euro (2008 tahmini)

GSYİH büyüme (2008)            :           % 7,1

GSYİH’in sektörel

Dağılımı (2007)            :           Tarım (%8,3), Sanayi ( %26,4), Hizmetler (% 65,4)

Enflasyon                    :           % 7,85 (2008) ;  son 12 aylık (Mart 2008-Şubat 2009) % 7,7

Asgari Ücret                 :           560 RON ( ≈ 131,5 € ) - 1 Ocak 2009 itibaren

Ortalama Ücret                        :           Brüt: 1839 RON ( ≈ 434,5 € ); Net: 1355 RON ( ≈ 320 € )

İşsizlik oranı                :           % 4,0 (2008); halen % 4,4

Kişi Başına GSYİH      :           10.500 Euro (2007 yılı tahmini), 11.300 Euro (2008 yılı tahmini)

Toplam Döviz Rezervi :           26,2 milyar Euro (Aralık 2008)

Dış Borcu                    :           49,9 milyar Euro (Aralık 2008)

Toplam ihracat (2008)  :           33,6 milyar Euro

Toplam ithalat (2008)  :           56,1 milyar Euro

Dış Ticaret dengesi       :           - 22,5 milyar Euro

Yabancı sermaye

yatırımları (2008)         :           9,2 milyar Euro

Cep telefonu kullanıcı

sayısı (2007)                :           18 milyon

İnternet kullanıcısı       :           7 milyon (2007)

1. C. ROMANYA’YA GENEL BAKIŞ

Siyasal sistem

Romanya 1989’da gerçekleştirilen devrimden sonra komünist rejimden demokratik ve çoğulcu parlamenter rejime geçerken, ekonomik sisteminde de serbest piyasa ekonomisi prensiplerini benimsemiştir.

Uzun yıllar devlet başkanlığı görevini yürüten İon İliescu, 2004 yılında gerçekleştirilen seçimlerde görevini Traian Basescu’ya devretmiş, Adalet ve Gerçek İttifakı, Muhafazakar Parti ve Etnik Macar Partisi’nden oluşan koalisyon hükümeti de ülke yönetimini devralmıştır. Romanya, 1 Ocak 2007 yılında Avrupa Birliği üyesi olarak batı ile entegrasyonunu tamamlamıştır.

2008 yılında Demokratik Liberal Parti ve Sosyal Demokrat Parti çoğunluğun oylarını alarak bir koalisyon hükümeti kurmuşlardır. Traian Basescu halen devlet başkanlığı görevini yürütmektedir.

Demografik Yapı

Romanya 21,5 milyon nüfusuyla Merkez ve Doğu Avrupa’nın en büyük 2. ülkesi konumundadır.

Romanya genç nüfus açısından Slovenya’dan sonra en çok genç nüfusa sahip batı ülkesidir. 2009 yılı tahmini verilerine göre nüfusun 0-14 yaş aralığında olan bölümü %15,5’ini oluştururken, 15-64 yaş arasında olan bölüm ise %69,7’sini oluşturmaktadır.

Nüfusun %55’i şehirlerde yaşarken, %45’i ülkenin kırsal bölgelerinde yaşamaktadır.

Gelir dağılımı ve alım gücü

2008 yılında % 7’lik bir ekonomik büyüme kaydeden Romanya’da kişi başına düşen milli gelir de yükselmekte ve tüketim ürünlerine talep artmaktadır. 2007 yılında 10.500 Euro olan kişi başına düşen milli gelirin 2008 yılında 11.300 Euro’ya yükselmesi beklenmektedir. Romanya’da işsizlik oranının da düşük olması alım gücünü olumlu yönde etkileyen faktörler arasında yer almaktadır. 2007 yılında %4,3 oranında gerçekleşen işsizlik oranı 2008 yılında % 4’e düşmüştür. 2009 yılının 3 aylık dönemine ait verilere bakıldığında ise küresel krizin de etkisiyle işsizlik oranının %4,4’e çıktığı görülmektedir. Ancak pek çok Avrupa Birliği üyesi ülkeye göre Romanya’da işsizlik oranı oldukça düşüktür.

Eğitim ve Sağlık Sistemi

Romanya’da eğitim sistemine ilişkin düzenlemeler Eğitim ve Araştırma Bakanlığı tarafından yapılmaktadır. Romanya’daki eğitim sistemine göre ilköğretim 7 yaşında başlamakta ve 12 ya da 13 dönem sürmektedir. 10. sınıfa kadar okula devam etme zorunluluğu bulunmaktadır. Romanya’daki yüksek öğrenim ise Avrupa eğitim sistemine uyumlu hale getirilmiştir.

Sağlık sistemi standartları Avrupa standartlarına göre daha kötü olmakla beraber kırsal kesimde sağlık hizmetlerine ulaşma imkanı daha sınırlıdır. Sağlık sistemine ilişkin düzenlemeler ve hizmetler 2006 yılına kadar devlet eliyle yürütülürken, 2006 yılı sonrasında özelleştirmeye gidilmiştir. Sağlık sistemi Ulusal Sağlık Hizmetleri Sigorta Fonu tarafından finanse edilirken, çalışan ve işverenler fona zorunlu katkı payı vermektedirler

Ulaşım ve Telekomünikasyon Altyapısı

Romanya coğrafi konumu nedeniyle Avrupa’da uluslararası ticaret yolları üzerindeki önemli merkezlerden biridir.

Avrupa Birliği’nin Trans – Avrupa Ağları çerçevesinde özellikle karayolları ulaşımına yönelik iyileştirme çalışmalarıyla ulaştırma altyapısı hızla gelişmektedir. Romanya’nın bu alanda gerçekleştirdiği altyapı projelerinin pek çoğu Avrupa Birliği, Dünya Bankası ve IMF gibi diğer finans kuruluşları tarafından desteklenmektedir.

Romanya’da demiryolu ulaşımı ülkenin güney ve doğu bölgeleri arasında yoğunlaşırken, Bükreş ana hatların kesiştiği önemli bir merkezdir. Romanya’da bulunan 8 ana hattın çoğu uluslararası demiryollarıyla bağlantılıdır.

Romanya’da bir diğer önemli taşımacılık kanalı nehir ve deniz yoludur. Tuna nehri boyunca yapılan nehir taşımacılığı Braila şehrinden başlar ve gemilerin ebat ve tonaj sınırlaması vardır. Nehir yolu, Tuna – Karadeniz kanalı ve Tuna-Main-Rhine kanalı ile Karadeniz ve Kuzey Denizi’ni birbirine bağlar.

Deniz taşımacılığı özellikle ithalat ve ihracat için büyük önem taşımaktadır. Romanya’nın ithalat ve ihracatının %60’ı Köstence Limanı’ndan gerçekleştirilmektedir. İç suyolları ve Karadeniz kıyısında toplam 35 liman hizmet verirken, bunlardan 3’ü deniz limanı, 6’sı nehir-deniz limanı ve 26’sı nehir limanıdır.

Köstence Limanı’nın Karadeniz’de yapılan deniz taşımacılığında önemli bir yeri vardır. Liman Karadeniz – Kuzey Denizi bağlantısının ana limanı olma özelliğini taşırken, RO-RO ve feribot hizmetleri Avrupa ile Ortadoğu arasında irtibatı sağlar. Bu yollar özelikle enerji ve mal sevkiyatı için kullanılmaktadır. (Köstence Limanı kullanılarak Süveyş kanalı, Doğu Akdeniz ve Orta Avrupa arasındaki yol 300 km. kısaltılabilinir.)

Ayrıca, gümrük kapılarına yakın olan Serbest Bölgeler, nehir ve deniz limanları içinde kurulmuştur.

Romanya’daki hava yolları incelendiğinde ise ülkenin en büyük havaalanı başkent Bükreş’e 20 km mesafede kurulmuş olan Henri Coanda’dır. Söz konusu havaalanı yolcu ve yük hava trafiğinin %75'ini karşılamaktadır. Bükreş'in Kuzey ucunda yer alan Baneasa Havaalanı daha çok iç hatlardaki uçuşları karşılamaktadır.

Enerji ve Doğal Kaynaklar

Romanya doğal kaynaklar bakımından kerestelik orman, kömür, demir cevheri, tuz madeni,    ekilebilir alanlar ve hidro-elektrik potansiyelinin yanı sıra petrol ve doğalgaz bakımından da önemli kaynaklara sahiptir.

Romanya fosil yakıt ve hidro-elektrik enerji gibi başlıca enerji kaynakları bakımından kendi kendine yetebilen ülkeler arasında yer almaktadır. Romanya'nın toplam işgücünün %6'sı enerji sektöründe istihdam edilmekte olup, bu sektör ülkede en fazla istihdam sağlayan üçüncü sektördür ve toplam sınai üretiminin %5'ini sağlamaktadır.

Romanya hükümetleri 2000 yılından bu yana enerji üretim ve dağıtım sistemlerini modernize etme ve özelleştirme çalışmalarını sürdürmektedirler.

Romanya’da doğalgaz rezervinin 300 milyar m³ olduğu tahmin edilmekte ancak bu rezerv tam kapasiteyle kullanılamamaktadır. Romanya halen Rusya’dan doğalgaz ithal etmektedir.

Romanya 22,2 gigavatlık (gigawat) kurulu kapasitesiyle Güneydoğu-Avrupa'nın en büyük elektrik enerjisi üreticisi ve net ihracatçısıdır. Buna rağmen kullanılan kapasite 16 gigavat civarındadır.

2007 yılında 2. ünitesi faaliyete geçen Cernavoda Termik Santrali ile üretim kapasitesi artırılmıştır. Termik santral bugün Romanya’nın elektrik enerjisinin %18’ini üretmektedir. 3 ve 4. ünitelerin yapımı devam etmekte ve 2014’te faaliyete geçmesi planlanmaktadır.

1. D. EKONOMİ

Romanya, 21,5 milyon nüfusu ile Merkez ve Doğu Avrupa’nın en büyük 2. ülkesi konumundadır.

2000 yılından bu yana uygulanan ekonomik ve yapısal reformlar sürdürülebilir büyümeye ve  enflasyonu önlemeye yönelik tedbirlere yoğunlaşmıştır.

2007 yılında Romanya, yürüttüğü reformlarla Dünya Bankası’nın “Doing Business” raporunda Avrupa’da reformist ülkeler arasında 1. olarak gösterilmiştir. Yine aynı yıl, Romanya büyüme hızı ile Avrupa Birliği’nde Estonya’dan sonra 2. sırada yer almaktadır.

Avrupa Birliği tarafından sağlanan hibeler ve 1989 yılından günümüze kadar 45 milyar Euro’yu aşan doğrudan yabancı yatırımlar, Romanya’nın ekonomik büyümesine katkı sağlayan faktörler arasında yer almaktadır.

Romanya günümüzde özellikle sıkı vergi politikaları ve yolsuzlukla mücadele kapsamında reformlar gerçekleştirmektedir. Hükümet 2005 yılında hem kişilerin hem de kurumların gelir vergilerini %16 olarak belirlemiş, böylece %25 olan kurumlar vergisi ile %18 ila 40 arasında değişen kişisel gelir vergisi düşürülmüştür. Vergi oranlarının düşürülmesiyle gelir kaybı yaşayan hükümet tepkilere rağmen 2000 yılından bu yana uygulanan %19’luk KDV oranını yükseltme yoluna gitmemiştir.

Küresel krizin etkisiyle yaşanacak olan büyüme hızındaki yavaşlama, gelirlerdeki düşüş ve artan işsizlik oranları hükümetin uyguladığı sıkı vergi politikasının sürdürülebilirliği konusunda endişe yaratmaktadır. The Economist dergisi tarafından yapılan tahminlere göre hükümet bütçe harcamalarını kısma ve Avrupa Birliği ve IMF’den alınacak fon ve kredilerle istikrarı koruma yoluna gidebilir.

Romanya ekonomisinin önemli sektörleri arasında hassas işleme makinaları, motorlu taşıtlar, kimyasal maddeler, ilaç ve tıbbi ürünler, elektronik ürünler (ev aletleri), gıda, gıda işleme, tekstil, çelik, inşaat ve yapı malzemeleri, telekomünikasyon, kereste, madencilik ve savunma sanayi yer almaktadır. Otomotiv ve tekstil son yıllarda gerçekleşen yabancı yatırımlarla büyük gelişme göstermiştir.

Tarım

Romanya’da ekilebilir tarım arazisi hızla özelleştirilmektedir. Arazilerin % 85’i özel sektöre, kalan araziler ise 500 devlet çiftliğine aittir.

Tarım sektörü nüfusun üçte birini istihdam etmektedir. Sübvansiyonun yaygın olduğu tarım sektöründe başlıca sorun tarım ürünlerinin işlenip pazara sunulması sürecinin tam oluşturulamamasından kaynaklanmaktadır.

Sanayi ve Başlıca Sektörler

Romanya ekonomisinin yeniden yapılanmasında ve ihracatta öncü konumda bulunan gıda, gıda işleme, tekstil, kürk ve deri, ayakkabı ve hafif sanayi makina üretimi gibi sektörlere ağırlık verilmesi ve bu yolla katma değer üretilmesi beklenmektedir.

Ağır sanayi, metalurji, kimyasallar ve nakliye ekipmanları geleneksel olarak önemini korumakta, zarar eden kuruluşlar kalkınmaya engel teşkil etmektedir. Bu sektörlerde ivedilikle modernizasyon çalışmalarına ve özelleştirmeye ihtiyaç duyulmaktadır.

Ağır Sanayi

Ağırlıklı olarak kamu kuruluşlarının yer aldığı sektörde özelleştirmeye hız verilmektedir. Sektörde özellikle metalurji ve mühendislik alanlarında teknoloji ithalatı ve yabancı yatırım ihtiyacı yeniden yapılanmaya neden olmakta ve verimli çalışmayan büyük işletmeler fazla kapasitelerini azaltmaktadır.

Ağır sanayide, makina, ekipman ve elektrikli aletler toplam ihracatın % 19.1’ini oluşturmaktadır.

Otomotiv

Bu sektör en fazla yabancı yatırım alan sektörlerin başında gelmektedir. Yerli markaların yanı sıra Renault ve Daewoo gibi belli başlı otomotiv şirketleri de pazara girmiştir. Romen otomobil şirketi Dacia’nın özelleştirilmesi kararının alınması üzerine Renault Dacia’nın hisselerinin % 51’ini 50 milyon dolar karşılığında almış ve takip eden 5 yıl içersinde 250 milyon dolarlık yatırım yapmayı taahhüt etmiştir.  Toplam üretimin % 66’sını gerçekleştiren firma pazarın % 40’ına sahiptir.

Dacia-Renault anlaşmasına kadar Romanya’da otomotiv sektöründe en çok üretim yapan şirket Craiova’da fabrikası bulunan Daewoo idi. Bu firma üretimin % 33’üne ve pazarın % 20’sine sahiptir. Daewoo firması ayrıca Romanya oto yan sanayi üretiminin % 58’ini karşılamakta ve 226 Romen firması ile ortak çalışmaktadır.

Son olarak 2007 yılı Eylül ayında Craiova tesislerini alan Ford firması Romanya’da 675 milyon Euro’luk yatırım yapacağını açıklamıştır.

Tekstil

Son yıllarda yabancı yatırımcıların ilgisini çeken bir diğer alan tekstil sektörüdür. Ucuz iş gücü ve düşük maliyetlerle üretilen ürünler ihraç edilmektedir. ABD’nin sunduğu kota avantajı ve Romanya’nın Avrupa Birliği’ne üye olması ile yabancı yatırımcıların bu sektöre olan ilgisi oldukça artmıştır.

Gıda – İçecek

Bu sektöre yapılan yabancı yatırım özellikle bira ve soda üretimine yönelmektedir.  BBAG (Avusturya), Güney Afrika Breweries ve Hollanda Breweries’in yatırımları yeni üye ülkeler arasında Polonya’dan sonra ikinci büyük pazar olan Romanya için önem kazanmaktadır. Bir diğer başarılı sektör de tarımsal üretimin dörtte birini oluşturan şarap üretimidir.

İnşaat

Sektörde modernizasyonu beraberinde getiren bir özelleştirme süreci yaşanırken, Dünya Bankası tarafından finanse edilen ve edilecek olan altyapı, enerji, otoyol, konut, sağlık ve eğitim alanındaki inşaat projelerinde de artış beklenmektedir.

Pan Avrupa yol sisteminin IV. Koridorunda yer alan Tuna nehri üzerine, Vidin (Bulgaristan) ve Calafat (Romanya) arasında inşa edilecek Vidin-Kalafat Köprüsü önemli projeler arasında yer almaktadır. Braşov-Odea otoyolu, Tuna nehri üzerine inşa edilecek Braila Köprüsü diğer önemli projeler olarak sıralanmaktadır.

Alışveriş ve iş merkezlerinin yanı sıra turizm sektöründe orta sınıf ve yüksek gelir gruplarına yönelik otel inşaatları da öngörülen projeler arasında yer almaktadır.

Konut inşaatında yeni oluşan orta sınıf için modern yapılar bu sektöre ivme kazandırmıştır.

Sektörde Winerberger, Tondbach, Lasselsberger ve Carmeuse gibi yabancı firmalar yerel firmalara ana hissedar olarak pazara girmiştir.

Perakendecilik

Romanya’da perakende satışlarında özellikle mobilya, aydınlatma, elektrikli ev aletleri, ecza ve temizlik ürünleri ile kozmetik satışında son üç yılda artış gözlenmektedir.

Metro (Almanya), Carrefour (Fransa), Cora (Fransa), Selgros (Almanya) ve Tesco (İngiltere) gibi büyük yabancı perakende firmalarının ülkeye ilgisinin arttığı ve Bükreş çevresinde Carrefour tarafından ilk hipermarketin açıldığı belirtilmektedir.

Turizm

Romanya önemli bir turizm potansiyeline sahiptir. Brasov, İasi, Sibiu gibi tarihi şehirleri ve Karadeniz sahilinde bulunan plajları ile dağ ve kış sporları açısından cazip bir merkez olan Romanya, sağlık turizmi açısından da önemli bir potansiyele sahiptir.

Ancak turizm tesislerinin modernizasyonuna gereksinim duyulmaktadır. Sektörde orta ölçekli ve lüks seviyede otel yatırımı yapılabilecek bir pazar potansiyeli mevcuttur.

Bankacılık Sistemi

99/2006 sayılı Sermaye Piyasası ve Kredi Kuruluşları Hakkında Acil Hükümet Kararı,       bankacılık sistemini (elektronik para çıkışları, Romanya’daki ulusal şirketler ile yabancı kredi kuruluşlarının şubeleri dahil) düzenlemekte ve bankaların faaliyetlerine ilişkin şartları tespit etmektedir. Romanya Merkez Bankası para, kambiyo, kredi, ödeme ve ihtiyatlı denetleme politikalarının uygulanması hakkındaki banka lisanslarına dair kural ve işlem şartlarını tespit etmektedir. Mevzuatta ayrıca, para transferi, Romanya Merkez Bankası tarafından bankaların lisansını iptal etme, bankaların birleşmeleri ve kapatılma şartları da yer almaktadır. Yönetmelikler, ekonomik hedeflerinin (hakim) şartları ile hükümetin ekonomi politikalarına uygun olarak Romanya Merkez Bankası’nın özel normlarına göre uygulanmaktadırlar.

Romanya’da yabancı sermayeli bankaların pazara girişi öncelikle kurumsal bankacılık alanından gerçekleşmiş daha sonra bireysel bankacılık hizmetleri ile bu bankalar pazarda önemli bir pay kazanmıştır. Bu bankalar arasında Finansbank, Libra Bank ve Garanti Bank International da yer almaktadır.

Türkiye'den Aldığı Başlıca Mallar:

• Motorlu araçlar (otomobil, minibüs, otobüs, kamyon)
• Demir-çelik ürünleri (sıcak, soğuk haddelenmiş, yassı mamüller, yuvarlak mamüller, profiller)
• Televizyon alıcıları
• Domates (taze veya dondurulmuş)
• İletken kablolar
• Panel radyatörler
• Kauçuk-lastikler
• Bebek bezleri – tamponlar
• PVC’den boru ve profiller
• Motorlar (motorlu araçlar için)
• Soğutucular
• Pamuk veya polyesterden kumaşlar.

Türkiye-Romanya arasındaki ticaret dengesinin Türkiye lehine gerçekleştiği görülmektedir. Türkiye açısından iki ülke arasındaki ticari ilişkiler değerlendirildiğinde Romanya 2008 yılında Türkiye’nin ihracatında 9., ithalatında ise 13. sırada yer almaktadır.

YABANCI YATIRIMLARIN SEKTÖRLERE GÖRE DAĞILIMI

• İmalat – Üretim                                                % 30,5
• Finans Hizmetleri                                 % 24,5
• Ticaret                                                  % 12,3
• Emlak ve İnşaat                                   %   9,1
• Haberleşme – İletişim                          %   7,1
• Madencilik                                           %   5,0
• Kamu hizmetleri (elektrik, su v.b.)       %   3,8
• Diğer                                                    %   7,7

YABANCI YATIRIMLARIN ÜRETİM ALANLARINA GÖRE DAĞILIMI

• Metalurji                                              % 24,4
• Gıda, içki, tütün mamũlleri                  % 15,6
• Kimyasallar                                          % 13,4
• Ulaşım araçları                                     % 11,7
• İnşaat malzemeleri                               %   8,9
• Ağaç işleme                                         %   6,9
• İletişim-haberleşme teknolojileri          %   6,2
• Tekstil                                                  %   5,9
• Diğer üretim alanları                            %   7,4

Halen Romanya’da 10.833 adet Türk sermayeli şirket kurulmuş olup, bu firmalarca toplam 655 milyon dolarlık bir sermaye transfer edilmiştir. Türk sermayeli şirketler yukarıdaki tabloda görüldüğü üzere firma sayısı bakımından tüm yabancı sermayeli şirketler sıralamasında baştan üçüncü, yatırılan toplam sermaye bakımından ise 14.sırada yer almaktadır.

ROMANYA'DA TÜRK YATIRIMLARININ SEKTÖRLERE GÖRE DAĞILIMI

Romanya’daki Türk yatırımları genelde; sanayi, bankacılık ve finans, ticaret, turizm, medya, tarım ve taşımacılık alanlarında gerçekleşmiş olup, başlıca büyük şirketlerimiz arasında Prolemn (ağaç sanayi), Rulmenti Barlad (rulman), Rompak, Unver, Ünye Cem, Erdemir Romanya (demir-çelik), Romdil, Omsan, Majestic Turism, İnternational Metal Trading, Tezken ve Beyler yer almaktadır.

Bu yatırımlardan bazıları (Arctic, Azomureş, Credit Europe Bank, Eurex-Ülker, Garanti Bank, Kanal D, Opus Land Development) mevzuat kolaylığından yararlanmak üzere Almanya, Hollanda gibi AB üyesi ülkeler üzerinden gelmişlerdir. Bunlar da dahil edilirse Türkiye'nin sıralamadaki yeri beşincilik olmaktadır.

Romanya'da 31 Aralık 2008 tarihine kadar 10.833 Türk sermayeli firma kurulmuş olup, bu firmalardan 5.245’i halen faaliyet göstermektedir. Aşağıdaki tabloda halen faaliyet göstermekte olan firmaların yaptığı yatırımların sektörlere göre dağılımı verilmiştir. Kapanan firmaların kapanma sebepleri arasında;

–      borçlanmış olup iflas etme,

–      zorunlu sermaye artışını karşılayamama,

–      üç yıl peş peşe bilançoyu vermeme

sayılmıştır.

ROMANYA'DA TÜRK FİRMALARINA YENİ YATIRIM VE İŞ OLANAKLARI İÇİN POTANSİYEL SEKTÖRLER

29-30 Kasım 2007 tarihlerinde Ankara'da yapılan Türkiye-Romanya Ortak Sanayi Çalışma Grubu VII.Dönem Toplantısı Sonucunda imzalanan mutabakat zaptı ile iki ülke arasındaki yeni işbirliği alanları aşağıdaki şekilde belirlenmiştir;

–      Otomotiv ana sanayi ve yan sanayi,

–      Demir-çelik ve metalurji,

–      Elektrikli ev aletleri (beyaz eşya),

–      Tekstil konfeksiyon ve deri sanayi,

–      İnşaat ekipmanları sanayi,

–      Gemi-inşa sanayi,

–      Makina imalat sanayi,

–      Gıda ve gıda işleme sanayi.

–

Ayrıca; enerji, gayrimenkul, altyapı, lojistik, ağaç işleme, elektronik (iletişim), ilaç ve kozmetik sektörleri de yatırım için potansiyel arz etmektedir.

G. ROMANYA'DA YATIRIM İÇİN YARARLANILABİLECEK KURUMLAR

1) ROMANYA YABANCI YATIRIMLAR AJANSI

(ROMANIAN AGENCY FOR FOREIGN INVESTMENTS)

Romanya'da doğrudan başbakanlığa bağlı Yabancı Yatırımlar Ofisi (ARİS) çok aktif bir kuruluş olup;

–      Teşkilat 1 milyon Euro üzerinde yatırım yapanlara her türlü desteği sağlamaktadır,

–      Yatırımcılara danışmanlık hizmeti sunmaktadır,

–      ARİS yabancı yatırımcılara Romen devletinin diğer kurum ve kuruluşları ile ilişkilerinde de yardımcı olmaktadır.

–      ARİS'den yatırımlarla ilgili, aşağıdaki iletişim adreslerinden her türlü bilgi alınabilmektedir,

ARİS İletişim Adresi

Agentia Romana pentru Investitii Straine

Blvd.  Primaverii, Nr. 22

Sector 1, Bucureşti

ROMANİA

Tel:      +40 21 233.91.09/62

Fax:     +40 21 233.91.04

Web:    www.arisinvest.ro

2) ROMANYA TİCARET SİCİL KURUMU

(OFICIUL NATIONAL al REGISTRULUI COMERTULUI)

Romanya Adalet Bakanlığına bağlı bir kurum olup, firmaların mahkeme kararıyla kurulmasından sonra bu kurumca ticaret siciline kayıtları yapılmaktadır.

Bu kuruluştan sektörlere göre firmaların listeleri, firmalar hakkında detaylı bilgiler (iştigal alanı, sermaye, bilanço, v.b.) ücreti mukabilinde aşağıdaki iletişim adresinden temin edilebilir.

ONRC İletişim Adresi

Oficiul National al Registrului Comertului

Blvd. Unirii, Nr. 74., Bloc J3B,

Sector 3, 030837 Bucureşti

ROMANİA

Tel:      +40 21 316.08.04

Fax:     +40 21 316.08.03

Web:    www.onrc.ro

3) ROMANYA İSTATİSTİK KURUMU

(INSTITUTUL NATIONAL DE STATISTICA - INS)

Başbakanlığa bağlı bir kuruluş olan Romanya İstatistik Kurumundan istenilen ürün veya ürünlerin Romanya'daki pazar araştırması bağlamda yerli üretimi, tüketimi, ithalatı veya ihracatı gibi rakamlar (Gümrük Tarife İstatistik Pozisyon Numaraları da verilerek) kurumun aşağıdaki iletişim adresinden ücreti mukabilinde temin edilebilir.

İNS İletişim Adresi

Institutul National de Statistica

Blvd. Libertatii, Nr. 16,

Sector 5, Bucureşti

ROMANİA

Tel:      +40 21 318.18.24 / 42 / 71

Fax:     +40 21 312.48.75

Web:    www.insse.ro

4) İHALE BİLGİLERİ İÇİN LİNKLER:

İhale tekliflerinin takip edilebileceği internet adresleri aşağıda belirtilmektedir.

http://www.e-licitatie.ro İnşaat ihaleleri

http://www.opcom.ro/portal/content.aspx?lang=EN&item=1973 Enerji İhaleleri

http://www.namr.ro Petrol ihaleleri

http://www.araco.org İnşaat ihaleleri

http://www.mediafax.biz/ro/econtent/products/licitatii.html İnşaat ihaleleri

H. ROMANYA'DA YABANCI YATIRIMLARA TANINAN HAKLAR, TEŞVİKLER VE DEVLET YARDIMLARI

Romanya’da yabancı yatırımcılara tanınan haklar arasında;

–      Yabancı yatırımın ekonominin tüm sektörlerinde yapılabilmesi,

–      Tam mülkiyet hakları ile şirketin serbestlik içinde yönetilebilmesi,

–      Sermaye ve kârların dışarıya transfer edilebilmesi,

–      Kamulaştırma ve devletleştirmeye karşı koruma ve

–      Yabancı yatırımcılara karşı ulusal firmalarla eşit muamele

sayılabilir.

DEVLET YARDIMLARI

1. Yeni Yatırımlar için Devlet Yardımları

• 30 Milyon Euro'yu aşan ve en az 300 kişilik yeni istihdam yaratan şirketlere verilir.

2. Endüstriyel Sanayi Parklarında Yeni Yatırımlar için verilen Bölgesel Devlet Yardımları

3. Büyük Yatırımlar için Devlet Yardımları

• 100 Milyon Euro'yu aşan ve en az 500 kişilik yeni istihdam yaratan şirketlere verilir

4. KOBİ’lerin modernizasyonu ve geliştirilmesi ile KİT'lerin geliştirilmesi faaliyetlerine yönelik “de

minimis” devlet yardımları

TEŞVİKLER VE DEVLET DESTEKLERİ

Vergi Kanunu ve yürürlükteki diğer mevzuat çerçevesinde

–      % 16'lık sabit vergi,

–      Hızlı amortisman kullanma imkanı (ilk yıl için %50 amortisman düşülebilmesi),

–      Zararları 5 yıl sonrasına kadar muhasebeleştirebilme imkanı,

–      5 yıla kadar arsa ve inşaat vergi muafiyeti,

–      Sanayi Parklarında vergi muafiyeti,

–      Yeni mezunların işe alımında teşvikler,

–      30 Milyon Euro'yu aşan yatırımlarda finansal destek verilmektedir.

Genel kural olarak; ceza ve protokol giderleri hariç olmak üzere, hammadde, malzeme, makina, ekipman gibi girdilerle, iş güvenliği ve kazadan korunma giderleri, reklam, eğitim, iş seyahatleri, pazar araştırma, iletişim altyapı harcamaları ve doğal afetlerden kaynaklanan giderler masraflardan düşürülebilmektedir.

Mali amortisman normal, hızlı veya giderek azalan miktarlar üzerinden yapılabilmektedir.

Yerel vergiler hakkındaki teşvikler (yerel belediyelerin vergileri değişkenlik arz etmektedir):

Sanayi parklarındaki yatırımlar için arsa ve bina vergisinden muafiyet sağlanmaktadır.

İşsizlik yardımı verilmektedir. Ortaokul mezunlarına (işsiz olanlara) süresiz sözleşme üzerine (en az 3 yıl çalıştırılmaları şartıyla) 500 RON aylık ücret, lise mezunlarına 600 RON aylık ücret, üniversite mezunlarına 750 RON aylık ücret verilmektedir. Ilk yıl için ücretler devletçe ödenmektedir.

İşverenlerin 45 yaş üzerindeki kişileri işe almaları durumunda devlet tarafından 500 RON ücret verilmektedir. İlk yıl için ücretler devletçe ödenmektedir.

Devlet en az 3 yıl çalıştırılmaları şartıyla personelin en fazla %20’i için eğitim masraflarının %50’si karşılanmaktadır.

30 milyon Euro’luk yatırım yapılması ve en az 300 yeni iş imkanı sağlanması ve de faaliyetin Romanya’da yürütülmesi şartıyla verilen devlet yardımları ise azami teşvik 28,125 milyon Euro olmak üzere, bunun 22,2 milyon Euro’luk kısmı Bükreş ve İlfov eyaletine verilmektedir.

2007-2013 ULUSAL STRATEJİ REFERANS ÇERÇEVESİ - USRÇ

Avrupa Birliği, yapısal fonların programlanmasına ilişkin olarak her üye ülkeden bir Ulusal Strateji Referans Çerçeve dokümanı hazırlamasını beklemektedir.

USRÇ, 2007–2013 yılları Ulusal Kalkınma Planında tespit edilen ulusal öncelikler ile Avrupa öncelikleri - Topluluk Stratejisine Yönelme (TSY) programı arasında bağlantı kurmaktadır. Amaç, Romanya’nın mevcut sosyo-ekonomik durumu ile uzun vadeli gelişme ihtiyaçları göz önünde bulundurularak, ülkenin gelişimine katkıda bulunmaktır.

USRÇ’de hedeflenen 2015 yılına kadar GSMH’nin %15 ila 20’si kadar artmasının sağlanmasıyla Romanya ile AB üye ülkeleri arasındaki farkların azaltılmasıdır.

Bu amaç doğrultusunda öncelik tanınacak beş husus tespit edilmiştir:

–      Temel altyapı: İçme suyu temini ve atık su hizmetleri, kanalizasyon; karayolları, demiryolları, hava ve deniz ulaşımındaki düşük kalite, gelişmeyi engellemektedir. Ayrıca, bunlara çevre ve enerji kaynaklarının verimsiz olarak kullanılması da ilave edilebilir.

–      Ekonomik rekabet: Düşük verimlilik, eski ekipman ve teknolojiler, enerjinin verimsizliği, iş çevresine yardımcı olacak bir altyapının bulunmaması, finansmana sınırlı olarak ulaşmak, araştırma-geliştirme, haberleşme teknolojileri ve IT alanlarındaki yetersiz yatırımlar iş çevresini olumsuz yönde etkilemektedir ve bunun derhal giderilmesi gerekmektedir.

–      İnsan kaynakları: Eğitim sisteminin sınırlı kapasitesi, profesyonel gelişimin sağlanamaması, fırsat eşitliğinin sağlanamaması başlıca problemler arasında yer almaktadır. (örneğin kadın, özürlü ve Romanlara daha fazla şans tanınması)

–      İdari kapasite: Kamu hizmetleri yetersiz kalmaktadır. Özellikle bu alanda AB fonlarına ihtiyaç vardır.

–      Bölgesel kalkınma: Sanayinin tekrar yapılandırılmasıyla bölgeler arasındaki farklar artmıştır (şehir ve kırsal bölgeler arasındaki farklar dahil). Doğrudan yabancı yatırımlar genelde gelişmiş bölgelere yönelmektedir.

Lizbon Stratejisine uygun olarak;

–      Temel altyapının Avrupa standartlarına uygun olarak gelişmesi: Kara ve demir yollarının ve ayrıca Tuna nehrindeki ulaşımın gelişmesi, iş ortamının gelişmesini ve yeni iş yerlerinin açılmasını destekleyecektir. Üretim-ulaşım-bayilik ve nihai tüketim zincirindeki iyileştirme ekonomik rekabete ve istikrarlı gelişmeye yol açacaktır.

–      Romen ekonomisinin rekabet açısından uzun vadeli gelişmesi: Katma değeri yüksek olan mamüllerin üretimi ve hizmetlerin sunulmasını sağlamak üzere dinamik üretim ve mütteahatliğin gelişmesi teşvik edilecektir. KOBİ’ler yatırım yardımı ve müşavirlik hizmetlerinden faydalanacaktır. Ayrıca, turizm sektörüne destek sağlanacaktır.

–      Romanya’daki insan kaynaklarının ıslahı ve daha verimli kullanılması: Eğitim kalitesi iyileştirilerek, kalifiye eleman yetiştirilip, sağlık hizmetlerinin kalitesi de yükseltilerek çalışma kaybı düşürülüp, verim artırılacaktır.

–      Verimli bir idari sistemin oluşturulması: Kamu sektöründeki işletme iyileştirilecektir.

AB Fonlarının kullanım alanlarına göre dağılımı:

Ulaştırma Altyapısı     : % 23,7

Çevresel Yatırımlar     : % 23,5

Bölgesel Gelişme        : % 19,4

İnsan Kaynakları         : % 18,1

Rekabeti Geliştirme     : % 13,3

İdari İslahat                 : %   1,1

Teknik Yardımlar       : %   0,9

ROMANYA'DA ÖNEMLİ PROJELER

–      2007-2013 Döneminde 33 Milyar Euro’luk yeniden yapılandırma ve tarım ve köy kalkınma fonlarının kullanımı kapsamında yapılacak altyapı inşaatları,

–      Romanya’da hidroelektrik santral için 5.000 civarında uygun yer bulunmasına rağmen bu kaynaklardan yararlanma oranı halen oldukça düşüktür. Enerji sektörünün geliştirilmesi üzerinde duran Romanya’da önümüzdeki dönemlerde çok sayıda muhtemel baraj inşaatları,

–      Karadeniz Ekonomik İşbirliği çerçevesinde bölgede istikrarlı bir ekonomik kalkınma için Karadeniz Çevre Yolu Otoban Projesi kapsamında yapılması planlanan otoban inşaatları,

–      NABUCCO Projesinin (8 milyar Euro’luk bir doğal gaz boru hattı projesi) Romanya etabı inşaası,

–      Romanya’nın önümüzdeki dönemlerde üretmesi öngörülen fazla enerjinin nakli için Köstence-İstanbul arasında denizaltı elektrik nakil hattı inşaası,

–      Avrupa’da Rhein-Main’e kadar su yoluyla girişi sağlayacak Tuna-Karadeniz Projesi kapsamında birçok  liman ve köprü kompleksleri inşaası,

–      Orta Asya-Trabzon-Köstence AB Ulaşım Koridoru İnşaası,

–      Romanya’nın güneyinde kurulacak Teknoloji Parkı projesi

MÜTEAHHİTLİK SEKTÖRÜNDE YABANCI FİRMA FAALİYETLERİNE YÖNELİK KISITLAMALAR, RİSKLER VE AVANTAJLAR

Kısıtlamalar ve riskler arasında; vergisiz bölgelerin kısıtlanması, yatırım teşviklerinin kaldırılması, işgücü teminindeki zorluk, genelde işçi ücretlerinde artış, enerji fiyatlarındaki artış, inşaat birim fiyatlarının artışı,  bürokraside atalet,  %40 ve daha yüksek oranda hisse sahibi olan ortaklardan kar vergisi kesilmesi (bu AB üyesi ülke şirketlerinden kesilmiyor) sayılabilir.

Avantajlar arasında ise; güvenli bir ülke olması, rekabet kurallarının düzgün işlemesi, bankacılık sektörünün iyi işlemesi ve mevzuatın sık sık değiştirilmeyip istikrarlı bir şekilde uygulanması, yabancı yatırımların ekonominin tüm sektörlerinde yapılabilmesi, tam mülkiyet hakları ile şirketin serbestlik içinde yönetilebilmesi, sermaye ve karların dışarıya transfer edilebilmesi, kamulaştırma ve devletleştirmeye karşı koruma ve yabancı yatırımcılara ulusal firmalarla eşit davranış olarak sıralanabilir.

BAŞLICA SORUNLAR VE DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN HUSULAR

–      Kalifiye işgücü eksikliği,

–      Bürokraside atalet,

–      Gayrimenkul, emlak fiyatları ve kiraların yüksekliği (kriz nedeniyle geçici bir düşüş yaşanmaktadır),

–      Konut sıkıntısı,

–      İnşaat malzemeleri fiyatlarının artması (kriz nedeniyle suni bir düşüş yaşanmaktadır),

–      İşgücü maliyetlerinin artması,

–      Bütçe yapılırken gelir ve gider kalemlerinin iyi belirlenmesi ve krizin olan ve olabilecek etkilerinin iyi hesaplanması gereği,

–      Alacakların sıkı takibi, yapılacak akitlerin ve ödeme şekil ve şartların sağlam tutulması,

–      Üretimde hammadde ve mamül stoklarının optimum tutulması, stok maliyetlerinin minimize edilmesi, kitle üretimden kaçınılması, siparişe yönelik çalışılması gereği,

–      Kaynakların (gerek insan kaynaklar, gerek diğer kaynaklar olsun) optimum kullanılması gereği,

–      AB fonları ile her iki devletin desteklerinden azami ölçüde faydalanılması yoluna gidilmesi,

–      Yeni pazarlar araştırılması,

–      Satış fiyatlarının makul ölçülere çekilip, kârın minimize edilmesi gereği,

–      Devlete karşı borçların zamanında ödenip cezalardan kaçınılması, mümkünse erken ödeme teşvik ve indirimlerinden yararlanılması,

–      Yeni işgücü istihdamında, yeni mezunlar ve özürlü istihdamında devlet teşviklerinden yararlanılması,

–      Çeşitli kanunlardaki (vergi kanunu, iş kanunu, icra-iflas kanunu, borçlar kanunu v.b.) normal zamanlarda işlemeyen, ülke çapındaki krizlerde işlerlik kazanan normların taranıp belirlenerek (ör. İş kanunu – kısa çalışma), bunlardan istifade yoluna gidilmesi,

–      Devletçe teşvik edilen yeni faaliyet alanlarına girilmesi (ör. Organik tarım, yeşil enerji gibi),

–      Romanya'daki firmalarımızın birçoğu zorunlu sermaye artışını karşılayamama ve üç yıl peş peşe bilançoyu verememe yüzünden kapatılmıştır, bu durumun önüne geçilmesi,

–      Romanya'da AB'ye tam üye ülkeler dışındaki ülkelerden ithalatta (Gümrük Birliği üyesi de olsa) KDV (% 19) peşin tahsil edilmektedir, AB üyesi ülkelerden gelen ürünlerle rekabette bu durumu dikkate alınması ve ihraç fiyatlarımızın buna göre belirlenmesi tavsiye edilebilecek ve dikkat edilmesi gereken hususlar arasında yer almaktadır.